Pozwolenie na pracę w Polsce - od czego zacząć? Jak legalnie pracować w Polsce?

• Warunki legalnego zatrudnienia
• Definicja zezwolenia na pracę
• Kto może pracować bez zezwolenia
• Procedura uzyskania pozwolenia

Cudzoziemiec może podjąć pracę w Polsce tylko na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej (zlecenia bądź o dzieło) i pod warunkiem, że jego pobyt jest zgodny z przepisami: wymagana jest odpowiednia wiza lub zezwolenie na pobyt czasowy w celu pracy. Poniżej wyjaśniamy, kto może pracować bez dodatkowych formalności, jak wygląda procedura uzyskania zezwolenia i jakie dokumenty trzeba przygotować.

Warunki legalnego zatrudnienia

Cudzoziemiec nie może podjąć zatrudnienia, przebywając w Polsce na podstawie wizy turystycznej, humanitarnej, wydanej ze względu na interes państwa lub zobowiązania międzynarodowe. Wykluczone jest też zarobkowanie przy zezwoleniu na pobyt czasowy przyznanym z uwagi na okoliczności wymagające krótkotrwałego pobytu.

Ważne: pracodawca powinien zweryfikować tytuł pobytu kandydata przed rozpoczęciem rekrutacji. Kontrole Straży Granicznej i Państwowej Inspekcji Pracy zdarzają się często, a kary za nielegalne zatrudnienie mogą sięgać kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Definicja zezwolenia na pracę

Zezwolenie na pracę to dokument uprawniający cudzoziemca do legalnego wykonywania pracy zarobkowej w Polsce. Podstawą jego wydania jest cel planowanego pobytu, który musi dotyczyć zatrudnienia, a nie pobytu prywatnego, edukacyjnego czy turystycznego.

Wpis oświadczenia pracodawcy w powiatowym urzędzie pracy nie zastępuje zezwolenia, jeśli osoba spoza określonej grupy państw chce pracować dłużej lub w innym charakterze niż sezonowy. Typ zezwolenia zależy od rodzaju wykonywanej pracy - dokumenty oznaczono literami od A do E: typ A dotyczy zatrudnienia u pracodawcy z siedzibą w Polsce, typ B pełnienia funkcji w zarządzie, a typy C, D i E delegowania z zagranicy przez podmioty zagraniczne. Zasady rejestracji oświadczeń i katalog sytuacji wymagających pełnego zezwolenia zmieniały się w ostatnich latach, dlatego warto śledzić aktualne przepisy o powierzeniu pracy cudzoziemcom przed podjęciem decyzji o formie zatrudnienia.

Kto może pracować bez zezwolenia

Zezwolenia nie wymaga osoba delegowana do pracy w Polsce na maksymalnie 3 miesiące, jeśli jej stałe miejsce pobytu znajduje się za granicą. Bez zezwolenia mogą też pracować obywatele sześciu państw objętych uproszczoną procedurą oświadczeniową:

• Armenia
• Białoruś
• Ukraina
• Rosja
• Gruzja
• Mołdawia

Osoby te mogą pracować przez 6 miesięcy w ciągu 12 kolejnych miesięcy, pod warunkiem posiadania pisemnego oświadczenia podmiotu powierzającego pracę, zarejestrowanego we właściwym powiatowym urzędzie pracy, oraz podpisanej pisemnej umowy. Mechanizm dotyczy wyłącznie wymienionych narodowości - obywatel Wietnamu, Nepalu czy Bangladeszu musi zawsze ubiegać się o pełne zezwolenie. Jak zatrudnić cudzoziemca zgodnie z prawem i jakie dokumenty są w danym przypadku wymagane, warto ustalić przed podpisaniem umowy, a nie po fakcie.

Wydłużenie pobytu i tryb uproszczony

Cudzoziemiec zatrudniony w trybie uproszczonym może wystąpić o przedłużenie legalnego pobytu - wniosek składa pracodawca. Obcokrajowiec może zostać zatrudniony na umowę o pracę, umowę o dzieło lub zlecenie. Tryb ten obejmuje również pracę sezonową, regulowaną od 1 stycznia 2018 roku.

Oświadczenie traci ważność, gdy cudzoziemiec zmienia miejsce pracy lub gdy zmieniają się warunki zatrudnienia opisane w pierwotnym dokumencie zarejestrowanym w urzędzie - wtedy konieczne jest ponowne zgłoszenie. Jego brak naraża pracownika i pracodawcę na konsekwencje prawne, w tym grzywnę lub zakaz powierzania pracy cudzoziemcom przez określony czas. Szczegółowe obowiązki pracodawcy związane z oświadczeniem o powierzeniu pracy obejmują też przechowywanie dokumentów przez wymagany okres i terminowe zgłaszanie niepodjęcia pracy przez cudzoziemca.

Praca sezonowa - zakres i ograniczenia

Zezwolenie na pracę sezonową wydaje się na maksymalnie 9 miesięcy w roku kalendarzowym, w sektorach: rolnictwo, ogrodnictwo, turystyka oraz inne branże sezonowe wskazane w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw pracy.

Ten rodzaj zezwolenia nie uprawnia do pracy poza wskazanymi okresami i dziedzinami. Wojewoda może odmówić jego wydania, jeśli stanowisko wymaga zatrudnienia stałego lub gdy pracodawca planuje zatrudnić cudzoziemca na cały rok przez rotację kilku zezwoleń sezonowych - urzędy coraz skuteczniej identyfikują próby obejścia wymogów przez sztuczne dzielenie etatu między kolejne wnioski.

Procedura uzyskania pozwolenia

Obcokrajowcy przebywający w Polsce legalnie w celu wykonywania pracy mogą ubiegać się o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę lub o zezwolenie na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji.

Oba dokumenty wydaje wojewoda w procedurze jednego wniosku - cudzoziemiec otrzymuje jeden dokument uprawniający do pobytu i zatrudnienia, co ogranicza liczbę wymaganych pism i skraca czas oczekiwania na decyzję. Przed złożeniem wniosku należy przygotować dokumenty potwierdzające cel pobytu, źródło utrzymania, polisę ubezpieczeniową oraz dokumenty dotyczące konkretnego stanowiska: dyplom poświadczający kwalifikacje zawodowe lub umowę wskazującą wysokość wynagrodzenia. Wynagrodzenie musi odpowiadać co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę obowiązującemu w Polsce, bo wskazanie niższej stawki skutkuje odmową wydania zezwolenia.

Wymagania dodatkowe w zależności od zawodu

W przypadku zawodów regulowanych, takich jak lekarz, pielęgniarka, prawnik czy architekt, cudzoziemiec musi dodatkowo uzyskać uznanie kwalifikacji przez właściwy organ w Polsce. Procedura ta trwa nierzadko kilka miesięcy i wymaga przedstawienia dyplomów wraz z tłumaczeniami przysięgłymi, programów studiów, a w niektórych przypadkach odbycia stażu adaptacyjnego lub przystąpienia do testu umiejętności. Dopiero po pozytywnej decyzji o uznaniu kwalifikacji można składać wniosek o zezwolenie na pobyt i pracę.

Rola prawnika w procesie legalizacji

Mimo ułatwień legislacyjnych procedura bywa skomplikowana, zwłaszcza gdy dokumenty pochodzą spoza Polski lub sytuacja cudzoziemca nie mieści się w typowym schemacie. W takich przypadkach pomaga pomoc prawnika specjalizującego się w prawie imigracyjnym: adwokat pomaga skompletować dokumenty, wskazuje braki i reprezentuje klienta w kontaktach z urzędami.

Pomoc prawna jest szczególnie przydatna przy odwołaniach od negatywnych decyzji lub gdy wniosek dotyczy zawodu regulowanego wymagającego dodatkowego potwierdzenia kwalifikacji. Prawnik może też interweniować, gdy brakuje jednego dokumentu trudnego do pozyskania w kraju pochodzenia cudzoziemca - niekiedy możliwe jest zastąpienie go równoważnym poświadczeniem lub oświadczeniem złożonym przed właściwym organem.