Co zrobić, gdy po zwolnieniu z aresztu cudzoziemca przejmuje Straż Graniczna?
Zwolnienie cudzoziemca z aresztu nie zawsze oznacza, że może on od razu wrócić do domu. Zdarza się, że bezpośrednio po wyjściu przejmuje go Straż Graniczna i rozpoczyna procedurę związaną z jego dalszym pobytem w Polsce lub zobowiązaniem do powrotu. Czytaj dalej i dowiedz się, co można zrobić w takiej sytuacji i jak zadbać o prawa cudzoziemca.
Na jakiej podstawie Straż Graniczna może zatrzymać cudzoziemca?
Najpierw trzeba ustalić, która jednostka Straży Granicznej przejęła cudzoziemca, dokąd go przewieziono i z jakiego powodu został zatrzymany. Sytuacje, w których funkcjonariusze mogą ograniczyć jego wolność, określa art. 394 ustawy o cudzoziemcach. Dotyczy to między innymi przypadków, gdy cudzoziemiec nie ma ważnego zezwolenia na pobyt czasowy ani innej podstawy legalnego pobytu i zachodzą przesłanki do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Zatrzymanie na tej podstawie może trwać do 48 godzin. W tym czasie Straż Graniczna może zastosować środki alternatywne albo przekazać cudzoziemca do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o umieszczenie go w strzeżonym ośrodku lub areszcie dla cudzoziemców. Sąd powinien doręczyć swoje postanowienie w ciągu 24 godzin od chwili przekazania cudzoziemca do jego dyspozycji. Zwolnienie z tymczasowego aresztowania w sprawie karnej nie oznacza więc, że cudzoziemiec odzyska wolność, jeśli istnieje odrębna podstawa do zatrzymania go przez Straż Graniczną.
Jakie dokumenty trzeba uzyskać od Straży Granicznej?
Po ustaleniu miejsca pobytu cudzoziemca trzeba uzyskać dokumenty dotyczące jego sprawy i dalszych działań Straży Granicznej. W pierwszej kolejności należy sprawdzić protokół zatrzymania oraz ewentualną decyzję o zobowiązaniu do powrotu. Trzeba również zweryfikować, czy wydano postanowienie dotyczące środków alternatywnych do detencji albo umieszczenia cudzoziemca w strzeżonym ośrodku lub areszcie dla cudzoziemców. Strona postępowania administracyjnego może zapoznać się z aktami oraz uzyskać ich kopie lub odpisy. Cudzoziemiec powinien otrzymać kopię sporządzonego protokołu. Jeśli nie zna języka polskiego na tyle, aby zrozumieć prowadzone postępowanie, może skorzystać z pomocy tłumacza. Należy też sprawdzić datę i sposób doręczenia każdego pisma, ponieważ od tego zależy, ile czasu pozostaje na wniesienie odpowiedniego środka prawnego.
Czy Straż Graniczna może przymusowo wykonać decyzję o powrocie?
Następnie trzeba sprawdzić treść decyzji o zobowiązaniu do powrotu, jej wykonalność oraz to, czy cudzoziemcowi wyznaczono termin dobrowolnego wyjazdu. Do przymusowego odesłania może dojść między innymi wtedy, gdy cudzoziemiec nie opuścił Polski w terminie wskazanym w decyzji albo gdy nie określono w niej terminu dobrowolnego wyjazdu. Od decyzji komendanta oddziału lub placówki Straży Granicznej można odwołać się do Komendanta Głównego Straży Granicznej w ciągu 7 dni od jej doręczenia. Pismo wnosi się za pośrednictwem organu pierwszej instancji. Ze względu na krótki termin i ryzyko przymusowego powrotu dokumenty powinien jak najszybciej ocenić prawnik, który ustali właściwy środek prawny dla danego etapu postępowania. Jeśli sprawa trafi następnie do sądu administracyjnego, trzeba również ocenić możliwość wystąpienia o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Co może wstrzymać lub uniemożliwić powrót cudzoziemca?
Trzeba sprawdzić, czy w przypadku cudzoziemca występują okoliczności, które mogą stanowić przeszkodę w jego powrocie do danego państwa. Chodzi między innymi o zagrożenie życia lub bezpieczeństwa, ryzyko tortur albo nieludzkiego traktowania, możliwość naruszenia prawa do życia rodzinnego lub prywatnego czy praw dziecka. Takie okoliczności należy potwierdzić i przedstawić organowi prowadzącemu postępowanie. Mogą to być na przykład dokumenty dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej lub inne materiały potwierdzające wskazywane zagrożenia. Straż Graniczna sprawdza również, czy zachodzą przesłanki do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany. Przepisy przewidują ponadto przypadki, w których decyzja o zobowiązaniu do powrotu nie może zostać wykonana, na przykład w związku z określonymi postępowaniami dotyczącymi ochrony międzynarodowej. Jeśli takie przeszkody pojawią się lub zostaną ujawnione dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji, trzeba jak najszybciej poinformować o nich właściwy organ i przedstawić dostępne dowody.
Legalizacja pobytu cudzoziemca w Polsce wymaga oceny jego aktualnej sytuacji prawnej, a samo złożenie wniosku pobytowego nie w każdym przypadku chroni przed przymusowym powrotem. Gdy cudzoziemca po zwolnieniu z aresztu przejmuje Straż Graniczna, dokumenty należy więc jak najszybciej przekazać prawnikowi, aby ocenił dostępne środki prawne i terminy na ich zastosowanie.
