Wyjście z aresztu a przejęcie cudzoziemca przez Straż Graniczną

W skrócie: cudzoziemiec kończący odbywanie kary albo opuszczający areszt śledczy bywa przejmowany przy bramie przez Straż Graniczną w celu przeprowadzenia procedury o zobowiązanie do opuszczenia Polski. Data zwolnienia jest znana wcześniej, więc do tego momentu można się przygotować: zebrać dokumenty, ustanowić pełnomocnika i ustalić stanowisko w sprawie.

Skąd bierze się takie przejęcie

Jeżeli wobec cudzoziemca toczy się postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu albo zapadła już decyzja o zobowiązaniu do powrotu, jej wykonanie odkłada się na czas pozbawienia wolności. Zakończenie kary jest więc momentem, w którym procedura pobytowa wraca do gry. Straż Graniczna jest informowana o terminie zwolnienia i może podjąć czynności bezpośrednio po opuszczeniu zakładu karnego lub aresztu. Drugi wariant: takiego postępowania jeszcze nie było, ale samo skazanie stało się podstawą do jego wszczęcia. Wtedy przy zwolnieniu wręcza się dokumenty rozpoczynające procedurę.

Dlaczego przygotowanie ma tu największe znaczenie

W sprawach przejęcia przy zwolnieniu o wyniku decyduje materiał zgromadzony na początku. Osoba wychodząca z aresztu nie ma dostępu do dokumentów, nie może pójść do urzędu ani zebrać zaświadczeń, a terminy na zażalenia liczy się w dniach. Dlatego pracę zaczyna się wcześniej, korzystając z tego, że data zwolnienia jest znana.

Co zbieramy przed terminem zwolnienia

Przed terminem zwolnienia zbieramy następujące dokumenty i informacje:

• dokumenty potwierdzające więzi rodzinne: akt małżeństwa, akty urodzenia dzieci, zaświadczenia ze szkół,
• dowody wcześniejszego legalnego pobytu i pracy w Polsce,
• zaświadczenia o stanie zdrowia, jeżeli mają znaczenie dla sprawy,
• oświadczenie o miejscu zamieszkania po zwolnieniu, wraz z tytułem prawnym do lokalu,
• informacje o wyroku: kwalifikacja czynu, wymiar kary, przebieg odbywania,

Jakie wnioski przygotowujemy

Podstawowym pismem jest wniosek o zastosowanie środków alternatywnych wobec umieszczenia w strzeżonym ośrodku: obowiązku zgłaszania się do wskazanej jednostki, zamieszkiwania pod wyznaczonym adresem, zabezpieczenia pieniężnego albo zatrzymania dokumentu podróży. Przy sprawach, w których istnieje podstawa pobytowa, równolegle przygotowujemy wniosek o zezwolenie na pobyt.

Co dzieje się bezpośrednio po zwolnieniu

Straż Graniczna przeprowadza czynności: ustala tożsamość, odbiera oświadczenia, doręcza dokumenty. Cudzoziemiec ma prawo do tłumacza i do tego, by rozumieć, co podpisuje. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika, może on brać udział w czynnościach, a to zmienia ich przebieg, bo protokół powstaje wtedy pod okiem prawnika. Dalszy tryb zależy od sprawy. Cudzoziemiec może otrzymać decyzję o zobowiązaniu do powrotu z terminem dobrowolnego wyjazdu od 8 do 30 dni i wtedy ma siedem dni na odwołanie. Gdy w grę wchodzi rygor natychmiastowej wykonalności albo wniosek Straży Granicznej do sądu o umieszczenie w strzeżonym ośrodku, materiał trzeba mieć gotowy wcześniej, bo dzięki szybkiej reakcji prawnika cudzoziemcowi nie zawsze nakazuje się natychmiastowe opuszczenie kraju, a sprawa trafia do rozpatrzenia przez sąd albo inny organ.

Strzeżony ośrodek nie jest przesądzony

Detencja ma być środkiem ostatecznym, a przepisy wyraźnie przewidują od niej alternatywy. Argumenty, które realnie działają w takich sprawach, to stały adres zamieszkania, rodzina w Polsce, dzieci uczące się w polskich szkołach, stan zdrowia wymagający leczenia oraz gotowość do zgłaszania się do jednostki Straży Granicznej. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie w terminie 7 dni od doręczenia.

Czy da się uniknąć powrotu

W części spraw tak. Wszystko zależy od tego, czy istnieje podstawa do legalizacji pobytu mimo skazania: małżeństwo z obywatelem polskim, opieka nad małoletnim dzieckiem mieszkającym w Polsce, długi wcześniejszy pobyt i silne więzi z krajem. Te okoliczności podnosi się w odwołaniu od decyzji i, jeżeli jest podstawa, równolegle we wniosku pobytowym. Nie w każdej sprawie się to uda, ale rezygnacja z próby jest decyzją, którą trudno potem odwrócić, bo po wykonaniu powrotu dochodzi jeszcze zakaz wjazdu.

Czego nie robić na tym etapie

Na tym etapie sytuację najczęściej pogarszają trzy rzeczy: pośpiech przy dokumentach, zbyt późny kontakt z prawnikiem i przekonanie, że po odbyciu kary sprawa pobytowa jest zamknięta. Pierwsza to podpisywanie dokumentów bez zrozumienia ich treści, w przekonaniu, że to formalność, przy czym oświadczenie złożone przy zwolnieniu zostaje w aktach na całe postępowanie. Druga to czekanie z kontaktem z prawnikiem do momentu, w którym cudzoziemiec jest już w strzeżonym ośrodku, ponieważ wtedy zbieranie dokumentów spada na rodzinę i idzie znacznie wolniej. Trzecia to założenie, że skoro kara została odbyta, sprawa pobytowa jest zamknięta. Postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu jest odrębne od karnego i rządzi się własnymi przesłankami, a odbycie kary bywa w nim argumentem po stronie urzędu, nie po stronie cudzoziemca.

Pytania, które padają najczęściej

Czy rodzina zostanie powiadomiona o przejęciu

Nie zawsze i nie od razu, dlatego warto ustalić kontakt wcześniej, jeszcze przed terminem zwolnienia.

Czy prawnik może być obecny przy czynnościach

Tak, jeżeli został wcześniej ustanowiony pełnomocnikiem i wie o terminie. To jest główny powód, dla którego takie sprawy przygotowuje się z wyprzedzeniem.

Ile czasu jest na zażalenie na umieszczenie w ośrodku

Na zażalenie jest 7 dni od doręczenia postanowienia, dlatego dokumenty muszą być gotowe wcześniej.

Czy odbyta kara automatycznie oznacza powrót

Nie, organ ocenia całokształt sprawy, w tym rodzaj czynu i więzi z Polską. Skazanie jest jednak mocnym argumentem po stronie urzędu.

Co z pracą po zwolnieniu

Do pracy potrzebna jest podstawa pobytu i uprawnienie do zatrudnienia. Jeżeli sprawa pobytowa jest w toku, trzeba sprawdzić, czy praca jest w ogóle dopuszczalna.

Kiedy się zgłosić do kancelarii

Najlepiej na kilka tygodni przed terminem zwolnienia. Zgłoszenie w dniu wyjścia zwykle oznacza już tylko reagowanie na czynności, które się dzieją.

Gdzie o tym piszemy więcej

Sprawy o zobowiązanie do powrotu prowadzimy w ramach usługi deportacja i zobowiązanie do powrotu, obronę w postępowaniach karnych przy usłudze prawo karne dla cudzoziemców, a odwołania od decyzji urzędów przy usłudze odwołania od decyzji o odmowie.