Co zmieniło się w przepisach o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcom?

Kto stracił dostęp do procedury oświadczeniowej

Od 29 października 2022 roku pracodawcy w Polsce nie mogą już zatrudniać obywateli Federacji Rosyjskiej na podstawie uproszczonej procedury oświadczeniowej. Wcześniej korzystali z niej razem z Rosją także obywatele Armenii, Białorusi, Gruzji i Mołdawii - dla tych czterech krajów nic się nie zmieniło. Rejestracja oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi nadal trwa u nich zazwyczaj siedem dni roboczych i nie wymaga zezwolenia na pracę.

Rosjanie zostali z tej listy usunięci. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej uzasadniło decyzję ryzykiem migracyjnym związanym z agresją Rosji na Ukrainę. Pracodawca chcący zatrudnić obywatela Rosji musi teraz przejść standardową procedurę uzyskania zezwolenia na pracę, która trwa nierzadko kilka miesięcy, a nie tydzień.

Data wejścia w życie i jej powód

Rozporządzenie opublikowano 28 października 2022 roku w Dzienniku Ustaw pod pozycją 2251, a przepisy zaczęły obowiązywać już 29 października 2022 roku. Jednodniowe vacatio legis to reakcja na ogłoszoną w Rosji częściową mobilizację wojskową i wynikające z niej ryzyko geopolityczne. Pracodawcy z aktywnymi rekrutacjami obywateli rosyjskich nie mieli żadnego okresu przejściowego na dostosowanie się do nowych zasad.

Co konkretnie zmieniło się w przepisach wykonawczych

Minister Rodziny i Polityki Społecznej znowelizował dwa rozporządzenia: pierwsze określające państwa uprawnione do procedury oświadczeniowej i zezwoleń sezonowych, drugie wskazujące przypadki wydawania zezwolenia na pracę bez standardowych warunków (tryb uprzywilejowany).

Zmiany dotknęły też zatrudnienia sezonowego. Pracodawca ubiegający się o zezwolenie na pracę sezonową dla obywatela Rosji musi dołączyć do wniosku informację o sytuacji na lokalnym rynku pracy, wydawaną przez powiatowy urząd pracy. Zniknęła też możliwość korzystania z wpisu wielosezonowego, który dotąd pozwalał zatrudniać tego samego pracownika w kolejnych sezonach bez ponownego kompletowania dokumentów.

W praktyce każde kolejne zatrudnienie tego samego obywatela rosyjskiego jako pracownika sezonowego wymaga nowego, pełnego wniosku wraz z testem rynku pracy. Rolnictwo, ogrodnictwo i przetwórstwo spożywcze, branże opierające się na powracających co roku tych samych pracownikach, muszą liczyć się ze zmianą modelu rekrutacji.

Co z obywatelami Rosji już zatrudnionymi przed zmianą

Na koniec 2022 roku w Polsce pracowało około 35 tysięcy obywateli Federacji Rosyjskiej. Nowe przepisy nie dotyczą osób wpisanych do ewidencji oświadczeń przed 29 października 2022 roku - mogą kontynuować pracę do wygaśnięcia oświadczenia, czyli maksymalnie sześć miesięcy od daty wpisu do rejestru powiatowego urzędu pracy.

Wnioski o wpis oświadczenia oraz o zezwolenie na pracę złożone przed 28 października 2022 roku, a jeszcze nierozpatrzone w dniu wejścia w życie nowelizacji, podlegają przepisom obowiązującym w dniu ich złożenia. Pracodawca, który zdążył złożyć komplet dokumentów przed ogłoszeniem rozporządzenia, mógł więc nadal uzyskać wpis lub zezwolenie na starych zasadach.

Co po wygaśnięciu sześciomiesięcznego oświadczenia

Po upływie sześciu miesięcy uproszczona ścieżka przestaje być dostępna. Przedłużenie zatrudnienia wymaga pełnoprawnego zezwolenia na pracę: testu rynku pracy, zgody wojewody i wykazania przez pracodawcę braku odpowiednich kandydatów z Polski i innych państw UE. Każdy z tych etapów wydłuża proces o kolejne tygodnie - łączny czas oczekiwania na decyzję wojewody, liczony od złożenia kompletu dokumentów, może przekroczyć trzy miesiące.

Nowe obowiązki pracodawcy przy zatrudnianiu obywateli Rosji

Od 28 października 2022 roku pracodawca nie może już składać oświadczeń o powierzeniu pracy obywatelom Federacji Rosyjskiej. Przy zezwoleniu na pracę sezonową musi dołączyć do wniosku informację o lokalnym rynku pracy z powiatowego urzędu pracy właściwego dla siedziby firmy lub miejsca wykonywania pracy. Dokument zawiera dane o liczbie zarejestrowanych bezrobotnych, dostępności kandydatów o odpowiednich kwalifikacjach i strukturze rynku zatrudnienia. Urzędy mają na jego wydanie zazwyczaj siedem dni roboczych, choć w praktyce bywa to dłużej.

Likwidacja wpisu wielosezonowego oznacza pełną dokumentację przy każdym zatrudnieniu, nawet tej samej osoby co w poprzednim sezonie. Cel nowych wymogów: ograniczenie zatrudniania obywateli rosyjskich i preferowanie kandydatów polskich oraz z państw UE i EOG.

Test rynku pracy jako warunek zezwolenia

Test rynku pracy zaczyna się od zgłoszenia oferty do powiatowego urzędu pracy. Urząd czeka zazwyczaj siedem dni roboczych na zgłoszenia kandydatów zarejestrowanych jako bezrobotni lub poszukujący pracy. Dopiero pisemne potwierdzenie braku odpowiednich kandydatów z Polski, UE lub EOG otwiera drogę do złożenia wniosku o zezwolenie na zatrudnienie cudzoziemca spoza Unii.

Cała procedura wydłuża rekrutację o co najmniej kilka tygodni i wiąże się z kosztami administracyjnymi oraz przygotowaniem dokumentacji oferty, wymaganych kwalifikacji i warunków zatrudnienia. Dla małych firm, które dotąd zatrudniały rosyjskich pracowników sezonowych w trybie oświadczeniowym, to zmiana modelu rekrutacji od podstaw.

Uwaga: informacja starosty o lokalnym rynku pracy zachowuje ważność zazwyczaj 180 dni. Uzyskana zbyt wcześnie może wymagać ponownego procedowania przed złożeniem wniosku o zezwolenie na pracę.

Skąd wzięła się ta zmiana

Nowelizacja jest odpowiedzią na zbrojną agresję Rosji na Ukrainę, rozpoczętą 24 lutego 2022 roku. Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej wskazuje ograniczenie migracji obywateli Federacji Rosyjskiej jako element polityki solidarności z Ukrainą i zabezpieczenia polskiego rynku pracy przed napływem obywateli państwa-agresora, zwłaszcza w kontekście rosyjskiej mobilizacji.

Podobne albo bardziej restrykcyjne ograniczenia wprowadziło wiele państw członkowskich UE, obejmując zarówno zezwolenia na pracę, jak i wizy krajowe typu D oraz wizy Schengen dla obywateli Rosji. Szerzej o tym, kogo dotyczą zmiany w zasadach zatrudniania cudzoziemców w Polsce, piszemy w omówieniu przepisów obowiązujących od 2025 roku.

Dla Armenii, Białorusi, Gruzji i Mołdawii procedura oświadczeniowa działa bez zmian - bez testu rynku pracy i bez zgody wojewody. Zasady wypełniania oświadczeń o powierzeniu pracy dla obywateli tych czterech krajów pozostają dokładnie takie, jak przed 2022 rokiem.