Koronawirus, zamknięte granice a karta tymczasowego pobytu, zatrudnienie w Polsce

Pandemia koronawirusa uderzyła w cudzoziemców mieszkających w Polsce ze szczególną siłą. Zamykanie granic, zawieszanie pracy urzędów i wstrzymywanie środków transportu komplikowały legalizację pobytu i zatrudnienia. Osobom, którym kończyło się pozwolenie, brakowało jasnych informacji o tym, co powinny zrobić. Poniżej konkretne odpowiedzi na najważniejsze pytania.

• Dopełnianie formalności w warunkach epidemii
• Wykonywanie pracy w czasie pandemii
• Przedłużenie pobytu bez wizy
• Wyjazdy, wjazdy i przepisy szczególne

Dopełnianie formalności w warunkach epidemii

Złożenie wniosku o przedłużenie wizy lub zezwolenia na pobyt czasowy wymaga dostarczenia dokumentów do urzędu, a większość urzędów zawiesiła w tym czasie obsługę osobistą. Wnioski można było wysyłać za pośrednictwem poczty, która funkcjonowała normalnie, choć godziny pracy placówek mogły się zmieniać. Przesyłkę należało nadać listem poleconym - tylko taka forma daje potwierdzenie nadania z datą stempla pocztowego, decydującą dla oceny terminowości wniosku.

Osoby czekające na rozpatrzenie wniosku, którym w międzyczasie wygasł legalny pobyt, mogą kontynuować przebywanie w Polsce do wydania decyzji administracyjnej - pod warunkiem, że złożyły wniosek przed upływem terminu i posiadają urzędowy stempel potwierdzający jego przyjęcie. Jeśli wniosek wysłano pocztą i nie jest jeszcze podbity, dowodem jest potwierdzenie nadania listu poleconego. W razie braków formalnych urząd wzywa pisemnie do uzupełnienia dokumentacji.

Przechowywanie dowodów korespondencji

Przez cały okres zawieszonej obsługi osobistej trzeba zachowywać wszystkie potwierdzenia nadania przesyłek oraz kopie wysłanych dokumentów. Jeśli urząd zakwestionuje termin lub kompletność wniosku, stempel pocztowy z datą nadania dowodzi, że formalności podjęto na czas. Brak takiego dowodu praktycznie uniemożliwia obronę przed negatywną decyzją.

Sposób przygotowania przesyłki

Koperta powinna zawierać komplet wymaganych załączników właściwych dla danego rodzaju zezwolenia. Kopie dokumentów muszą być czytelne, oryginały dołącza się wyłącznie wtedy, gdy wymaga tego ustawa. Zakres wymaganych dokumentów różni się w zależności od podstawy ubiegania się o zezwolenie - przy wątpliwościach warto skonsultować się z prawnikiem dla imigrantów, który sprawdzi kompletność wniosku przed wysłaniem i pomoże uniknąć wezwań do uzupełnienia braków.

Wykonywanie pracy w czasie pandemii

Samo złożenie wniosku o przedłużenie wizy nie uprawnia do legalnej pracy. Cudzoziemiec może pracować wyłącznie, gdy wiza jest jeszcze ważna - przed jej wygaśnięciem, nie po. Inaczej wygląda sytuacja przy wniosku o zezwolenie na pobyt: jeśli wniosek złożono przed upływem ważności karty pobytu i potwierdzono go urzędowym stemplem, cudzoziemiec może kontynuować zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy albo podjąć pracę u nowego, o ile ten uzyska dla niego zezwolenie na pracę.

Szczególna sytuacja dotyczy cudzoziemców pracujących na podstawie wygasłej wizy D. Jeśli wniosek o kartę pobytu złożono przed jej wygaśnięciem i potwierdzono stemplem, prawo do pracy u dotychczasowego pracodawcy zostaje zachowane. Zmiana miejsca pracy w tym okresie wymaga jednak odrębnego wniosku lub nowego zezwolenia uzyskanego przez przyszłego pracodawcę.

Konsekwencje opóźnienia w wymianie dokumentów

Jeżeli cudzoziemiec złożył wniosek terminowo i ma potwierdzenie z urzędu, za opóźnienie w rozpatrzeniu sprawy odpowiada administracja, nie pracownik ani pracodawca. Pracodawca powinien jednak aktywnie monitorować status dokumentów zatrudnionych obcokrajowców, a gdy urząd długo nie odpowiada, warto skierować do niego pisemne zapytanie o stan sprawy. Pasywne czekanie grozi wezwaniem do natychmiastowego uzupełnienia wniosku lub negatywną decyzją zaskakującą obie strony. Pracodawcy powinni też śledzić zmiany w przepisach dotyczących zatrudniania cudzoziemców, bo aktualizacje procedur wpływają na zakres ich obowiązków weryfikacyjnych.

Wymogi dla nowych pracodawców

Zmiana pracodawcy przez cudzoziemca, którego poprzednie zezwolenie na pracę straciło ważność, wymaga nowego dokumentu. Nowy pracodawca musi złożyć wniosek o zezwolenie lub, dla obywateli wybranych krajów, zarejestrować oświadczenie o powierzeniu pracy. Procedury w warunkach epidemii trwały dłużej niż zwykle, dlatego działania trzeba podjąć z odpowiednim wyprzedzeniem, zanim wygaśnie dotychczasowe uprawnienie do pracy. Szczegółowy opis przygotowania takiego dokumentu znajdziesz w artykule o wypełnianiu oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi.

Przedłużenie pobytu bez wizy

Ukraińcy z paszportami biometrycznymi oraz obywatele krajów objętych ruchem bezwizowym mieli tu pewną przewagę. Po wygaśnięciu wizy D lub karty pobytu ich pobyt bezwizowy przedłużał się automatycznie, maksymalnie do 90 dni, pod warunkiem że w ciągu ostatnich 180 dni nie wykorzystali już tego limitu.

Mechanizm działa na zasadzie kalendarza kroczącego: każdy dzień spędzony w strefie Schengen liczy się w perspektywie 180 dni wstecz od daty bieżącej. Przekroczenie limitu nawet o jeden dzień oznacza nielegalny pobyt - automatyczne przedłużenie nie zadziała, jeśli limit został już wyczerpany. W takiej sytuacji trzeba opuścić strefę Schengen albo złożyć wniosek o zezwolenie na pobyt przed upływem ważności dokumentu.

Obliczanie limitu dni w ruchu bezwizowym

Do policzenia dni służy kalkulator dostępny na stronie Komisji Europejskiej. Po wpisaniu dat wjazdów i wyjazdów narzędzie pokazuje, ile dni zostało w ramach limitu. Błędne oszacowanie, nawet o kilka dni, może skończyć się nielegalnym pobytem, dlatego kalkulator warto sprawdzać przed każdą decyzją o przedłużeniu pobytu.

Przekroczenie limitu dni, konsekwencje

Pobyt powyżej 90 dni w ciągu 180 dni to nielegalny pobyt, który może skutkować deportacją, wpisem do systemu informacyjnego Schengen (SIS) i utrudnieniem lub uniemożliwieniem przyszłych wjazdów do strefy. Złożenie wniosku o pobyt czasowy po przekroczeniu limitu jest technicznie możliwe, ale urząd może odmówić jego rozpatrzenia lub wydać decyzję negatywną. Bieżące śledzenie liczby wykorzystanych dni i działanie przed upływem limitu pozostaje jedynym skutecznym sposobem uniknięcia tych konsekwencji.

Wyjazdy, wjazdy i przepisy szczególne

Zamknięcie granic nie oznaczało zakazu wyjazdu z Polski, choć dostępność połączeń była ograniczona. Inaczej wyglądał wjazd. Od 15 marca 2020 r. obowiązywał zakaz wjazdu dla cudzoziemców, który jednak nie był powszechny. Do Polski mogły nadal wjeżdżać:

• małżonkowie i dzieci obywateli RP lub osoby pozostające pod ich opieką
• posiadacze Karty Polaka
• osoby z prawem stałego lub czasowego pobytu w Polsce
• osoby z prawem do wykonywania pracy na terytorium RP

Pracownicy z Ukrainy i innych krajów wschodnich są niezbędni dla wielu polskich branż, więc legalizacja ich pobytu i zatrudnienia powinna być priorytetem zarówno dla urzędów, jak i pracodawców. Wyjazd z Polski w czasie epidemii wymagał uwzględnienia przepisów kraju docelowego, który mógł wprowadzać własne obostrzenia wjazdowe, kwarantannę lub testy. Przed wyjazdem trzeba było sprawdzić, czy posiadane dokumenty pobytowe umożliwią powrót do Polski.

Ponowny wjazd do Polski z ważną kartą pobytu

Posiadacze ważnej karty pobytu mogli w większości przypadków bez przeszkód powrócić do Polski, nawet przy zamkniętych granicach dla ruchu turystycznego. Przepisy epidemiczne przewidywały wyjątki dla osób legalnie zamieszkałych na terytorium RP. Przy przekraczaniu granicy trzeba było mieć przy sobie aktualną kartę pobytu i dokument podróży, a także liczyć się z możliwością kwarantanny lub obowiązkiem okazania negatywnego wyniku testu. Przepisy zmieniały się często, więc sprawdzanie ich bezpośrednio przed wyjazdem było niezbędne.

Obowiązek meldunkowy w czasie zawieszenia obsługi urzędów

Osoby, które w czasie epidemii nie mogły dopełnić obowiązku meldunkowego z powodu zamknięcia urzędów, mogły zgłosić pobyt później, bez konsekwencji prawnych, pod warunkiem wykazania przyczyn niezależnych od siebie. Niezbędne jest zachowanie dowodów: potwierdzeń wysłanych listów poleconych, korespondencji e-mailowej z urzędem, zrzutów ekranu z zamkniętymi terminarzami. W razie wątpliwości co do skutków braku obowiązkowego meldunku zaleca się kontakt z prawnikiem przed podjęciem jakichkolwiek decyzji.

Współpraca z pracodawcą w sytuacjach nadzwyczajnych

Cudzoziemiec, który nie może przedłużyć dokumentów z przyczyn od siebie niezależnych, powinien niezwłocznie poinformować o tym pracodawcę. Pracodawca może wówczas złożyć zapytanie do urzędu wojewódzkiego o możliwość przyspieszenia procedury lub pomóc w zebraniu brakującej dokumentacji. Transparentna komunikacja od początku chroni obie strony przed zarzutami związanymi z nielegalnym zatrudnieniem, a brak informacji ze strony pracownika nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności za weryfikację jego statusu pobytowego.