Wszystko, co musisz wiedzieć o dozorze elektronicznym

Złamanie prawa wiąże się z odpowiedzialnością karną, ale nie zawsze oznacza pobyt za kratami. Dozór elektroniczny pozwala odbyć karę pozbawienia wolności poza zakładem karnym, pod warunkiem spełnienia konkretnych wymogów formalnych i faktycznych.

Jak złożyć wniosek o dozór elektroniczny

Wniosek o udzielenie zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego składa się do sądu penitencjarnego właściwego dla miejsca zamieszkania skazanego. Może to zrobić sam skazany, jego pełnomocnik lub obrońca w sprawach karnych. We wniosku trzeba wskazać miejsce odbywania kary i uzyskać zgodę wszystkich dorosłych osób wspólnie zamieszkujących. Bez tej zgody sąd odmówi, nawet jeśli pozostałe warunki są spełnione.

Sąd bierze pod uwagę potrzebę pracy zarobkowej, sprawowanie opieki nad rodziną, brak wcześniejszej karalności i stan zdrowia skazanego. Pobieżne opisanie tych okoliczności realnie obniża szanse na pozytywną decyzję, bo sąd ocenia nie tylko formalne przesłanki, ale też to, czy skazany daje rękojmię przestrzegania porządku prawnego. Dobre uzasadnienie odwołuje się do konkretnych okoliczności życiowych, nie tylko do ogólnych przesłanek ustawowych.

Dozór elektroniczny jest często rozważany w sprawach takich jak jazda pod wpływem. Cudzoziemcom mieszkającym w Polsce od niedawna prawidłowe przygotowanie wniosku bywa szczególnie trudne, a nawet drobne nieścisłości mogą zaważyć na decyzji sądu.

Ile kosztuje dozór elektroniczny

Odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego nie wiąże się dla skazanego z dodatkowymi kosztami. Wydatki związane z obsługą systemu, w tym zakup urządzenia monitorującego i jego instalacja, pokrywa w całości państwo. Skazany nie płaci za sprzęt ani jego serwisowanie.

Inne wydatki mogą jednak wystąpić. Pomoc adwokata lub radcy prawnego przy składaniu wniosku skazany opłaca sam. W sprawach o poważniejsze zarzuty, jak kara za posiadanie narkotyków, taka pomoc bywa uzasadniona ekonomicznie: błąd proceduralny może skutkować odrzuceniem wniosku i koniecznością odbycia kary w zakładzie karnym.

Sytuację finansową skazanego może dodatkowo obciążyć blokada konta bankowego przez prokuratora na etapie postępowania przygotowawczego. Taka blokada utrudnia bieżące regulowanie zobowiązań i może trwać wiele miesięcy, niezależnie od wyniku sprawy o dozór.

Warunki, które trzeba spełnić

Podstawowy warunek to długość orzeczonej kary. Co do zasady nie może ona przekraczać 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, choć przepisy przewidują wyjątki, między innymi dla recydywistów lub osób skazanych w warunkach szczególnych. Przekroczenie tego limitu zamyka drogę do dozoru elektronicznego bez możliwości odstępstw.

Kolejne warunki mają charakter praktyczny i techniczny:

• skazany musi posiadać stałe miejsce pobytu, w którym kara będzie odbywana
• wszyscy dorośli domownicy muszą wyrazić pisemną zgodę na obecność urządzenia monitorującego
• lokal musi mieć dostęp do prądu i odpowiedni zasięg sygnału
• skazany nie może być wcześniej karany za przestępstwo podobne popełnione w warunkach recydywy

Większe szanse na dozór mają osoby skazane za czyny o mniejszym stopniu społecznej szkodliwości, na przykład posiadanie narkotyków w niewielkiej ilości na własny użytek, w przeciwieństwie do sprawców przestępstw z użyciem przemocy lub przestępstw zorganizowanych. Sąd penitencjarny nie działa automatycznie: nawet przy formalnym spełnieniu wszystkich przesłanek może odmówić, jeśli uzna, że skazany nie daje gwarancji prawidłowego zachowania.

Możliwość uzyskania dozoru warto brać pod uwagę już na etapie planowania wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie, bo oba instrumenty mogą się uzupełniać w zależności od etapu wykonywania kary.

Obowiązki skazanego podczas dozoru elektronicznego

Uzyskanie zgody na dozór to dopiero początek. Skazany musi ściśle przestrzegać harmonogramu ustalonego przez sąd, który określa godziny, w jakich wolno mu przebywać poza miejscem odbywania kary - typowo czas pracy, dojazdy, wizyty lekarskie. Każde wyjście poza wyznaczony harmonogram wymaga wcześniejszej akceptacji sądowego kuratora zawodowego.

Urządzenie monitorujące, zwykle opaska zakładana na kostkę, rejestruje lokalizację skazanego w czasie rzeczywistym.

Uwaga: próba manipulacji urządzeniem, jego uszkodzenie lub samowolne opuszczenie miejsca odbywania kary skutkuje natychmiastowym zarządzeniem wykonania kary w zakładzie karnym. Sąd może cofnąć zgodę na dozór również wtedy, gdy skazany nie zgłasza się na kontrole lub popełni kolejne przestępstwo.

Skazany nosi urządzenie przez całą dobę i utrzymuje je w sprawności technicznej. Zmiana miejsca odbywania kary, przeprowadzka, wyjazd służbowy czy hospitalizacja wymagają wcześniejszego powiadomienia kuratora i zgody sądu. Niedopełnienie tego obowiązku, nawet w sytuacji nagłej i niezawinionej, może skończyć się cofnięciem zgody na dozór.

Kto nie może skorzystać z dozoru elektronicznego

Przepisy wprost wykluczają pewne kategorie skazanych. Dozoru elektronicznego nie udziela się osobie, która:

• odbywa karę w systemie programowanego oddziaływania lub terapeutycznym
• została skazana w warunkach multirecydywy (art. 64 § 2 k.k.)
• nie ma stałego miejsca pobytu na terenie Polski
• ma orzeczony środek zabezpieczający związany z umieszczeniem w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym

Sąd odmówi również wtedy, gdy warunki lokalowe lub techniczne uniemożliwiają prawidłowe działanie systemu, nawet jeśli skazany formalnie spełnia wszystkie pozostałe przesłanki. Warto to sprawdzić przed złożeniem wniosku, bo negatywna decyzja z przyczyn technicznych opóźnia całe postępowanie i nie daje automatycznej możliwości ponownego rozpoznania sprawy w krótkim czasie.