Obcokrajowcy w Polsce a podatki - co trzeba wiedzieć, jak uniknąć podwójnego opodatkowania?
Cudzoziemcy legalnie przebywający lub pracujący w Polsce podlegają obowiązkom podatkowym: podatkowi dochodowemu od osób fizycznych lub prawnych, a często też podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Poniżej wyjaśniamy, kiedy powstaje obowiązek rozliczenia, jak działa mechanizm podwójnego opodatkowania i jak go uniknąć.
- Kiedy obcokrajowców obowiązuje polski system podatkowy?
- Czym jest podwójne opodatkowanie i jak go uniknąć?
- Uzyskiwanie dochodu w Polsce przez cudzoziemców a płacenie podatków
Kiedy obcokrajowców obowiązuje polski system podatkowy?
Obowiązek podatkowy powstaje, gdy cudzoziemiec przebywa na terytorium RP dłużej niż 183 dni w roku podatkowym albo gdy Polska jest jego centrum interesów osobistych i gospodarczych. Warunki są niezależne od siebie: spełnienie jednego wystarczy, by podlegać nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli rozliczać w Polsce wszystkie światowe dochody.
Osoba niespełniająca żadnego z tych kryteriów płaci w Polsce podatek wyłącznie od dochodów osiągniętych na jej terytorium - to ograniczony obowiązek podatkowy. Wynagrodzenie od polskiego pracodawcy będzie więc opodatkowane w Polsce, nawet gdy pracownik mieszka za granicą. Przy takim układzie ten sam dochód może zostać objęty podatkiem dwukrotnie: w Polsce i w kraju zamieszkania podatnika.
Czym jest podwójne opodatkowanie i jak go uniknąć?
Podwójne opodatkowanie oznacza zapłacenie podatku od tego samego dochodu lub majątku dwukrotnie - raz w Polsce, raz w kraju rezydencji. Problem dotyka zarówno Polaków pracujących za granicą, jak i cudzoziemców zarabiających w Polsce: osoba przebywająca tu ponad 183 dni odprowadza polski podatek, a jednocześnie może pozostawać obywatelem państwa, które nakłada na nią obowiązek rozliczenia całości przychodów.
Rozwiązaniem są umowy międzynarodowe o unikaniu podwójnego opodatkowania, zawarte przez Polskę z kilkudziesięcioma krajami, w tym z Ukrainą, Rosją, Rumunią, Węgrami, Litwą i Austrią. Umowy określają, któremu państwu przysługuje prawo do opodatkowania danego rodzaju dochodu, i wskazują metodę eliminacji podwójnego obciążenia.
Mechanizmy zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu
Umowy dwustronne przewidują dwa rozwiązania. Metoda kredytu podatkowego pozwala odliczyć podatek zapłacony w jednym kraju od zobowiązania w drugim - eliminuje podwójne obciążenie, choć ostateczna stawka odpowiada wyższej z obu systemów. Metoda wyłączenia z progresją zwalnia dochód opodatkowany za granicą z ponownego opodatkowania w kraju rezydencji, ale uwzględnia go przy ustalaniu stawki procentowej dla pozostałych przychodów. Zastosowana metoda zależy od treści konkretnej umowy i rodzaju dochodu - nie można zakładać, że dwa kraje stosują ten sam mechanizm.
Certyfikat rezydencji podatkowej jako dowód miejsca zamieszkania
Skorzystanie z preferencji umownych wymaga przedłożenia certyfikatu rezydencji podatkowej - dokumentu wydawanego przez organ podatkowy kraju macierzystego, potwierdzającego nieograniczony obowiązek podatkowy w tym kraju. Certyfikat trzeba przekazać płatnikowi, czyli pracodawcy lub innemu podmiotowi wypłacającemu dochód.
Uwaga: bez certyfikatu płatnik stosuje standardowe, zazwyczaj wyższe stawki podatku u źródła wynikające z polskich przepisów. Brak dokumentu oznacza realną nadpłatę, odzyskiwaną dopiero w rocznym zeznaniu - warto zadbać o certyfikat przed wypłatą, nie po fakcie.
Uzyskiwanie dochodu w Polsce przez cudzoziemców a płacenie podatków
Osoby objęte obowiązkiem podatkowym w Polsce muszą rozliczyć swoje przychody. Zaniechanie tego obowiązku grozi karą grzywny, a w poważniejszych przypadkach karą pozbawienia wolności. Sankcje obejmują również podawanie fałszywych danych w rocznym zeznaniu podatkowym.
Procedura składania zeznania podatkowego
PIT składa się według stanu na koniec grudnia poprzedniego roku, do urzędu skarbowego właściwego dla miejsca zamieszkania. Wysokość podatku zależy od przekroczonego progu podatkowego - w Polsce obowiązują dwa progi w ramach skali podatkowej. Termin złożenia zeznania to 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym, o ile nie zostanie urzędowo przedłużony.
Zaliczki na podatek dochodowy odprowadzane przez pracodawcę
W typowym stosunku pracy procedurę upraszcza pracodawca, pobierając zaliczki na podatek dochodowy bezpośrednio z wynagrodzenia. Na początku roku wystawia PIT-11 z danymi o dochodach, kosztach uzyskania przychodu, odprowadzonych zaliczkach i składkach - na tej podstawie pracownik rozlicza się z urzędem skarbowym. Gdy zaliczki nie pokryły pełnej kwoty podatku, powstaje obowiązek dopłaty różnicy; w odwrotnym przypadku podatnikowi przysługuje zwrot nadpłaty.
Specyfika rozliczeń dla cudzoziemców prowadzących działalność
Obcokrajowcy prowadzący działalność gospodarczą w Polsce wybierają formę opodatkowania: skalę podatkową, podatek liniowy 19% lub - dla kwalifikujących się rodzajów działalności - ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Wyboru dokonuje się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu uzyskania pierwszego przychodu z działalności. Zmiana w trakcie roku jest niedopuszczalna, dlatego decyzję trzeba podjąć przed rozpoczęciem działalności, nie po fakcie.
Obowiązki ewidencyjne i rachunkowe
Forma opodatkowania determinuje obowiązki ewidencyjne. Skala podatkowa i podatek liniowy wymagają podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub, po przekroczeniu limitu przychodów, pełnej księgowości. Ryczałt wymaga uproszczonej ewidencji przychodów. Każdy system zakłada bieżące dokumentowanie operacji gospodarczych i przechowywanie dowodów przez pięć lat od zakończenia roku podatkowego.
Wniosek: zaniedbanie ewidencji może skutkować oszacowaniem dochodu przez urząd skarbowy, co niemal zawsze oznacza wyższy podatek niż przy rzetelnej dokumentacji.
Jeśli kwestie podatkowe sprawiają trudność, warto skorzystać z pomocy doradcy specjalizującego się w sytuacji cudzoziemców prowadzących działalność w Polsce - połączenie przepisów podatkowych z regulacjami pobytowymi bywa złożone, a błędy w tym obszarze mają konkretne konsekwencje finansowe.
