Legalizacja pobytu dla Ukraińca, Białorusina, jak zacząć, co dalej?

Ukraińcy i Białorusini stanowią największą grupę cudzoziemców przyjeżdżających do Polski, dlatego procedury legalizacji pobytu dotyczą ich najczęściej. Wymagają one działania z wyprzedzeniem: od wjazdu przez wyznaczone przejście graniczne, przez limit dni w ruchu bezwizowym, aż po złożenie wniosku o pobyt czasowy. Poniżej krok po kroku, co trzeba zrobić, żeby przebywać w Polsce legalnie.

• Zasady przekraczania granicy państwowej
• Ruch bezwizowy dla posiadaczy paszportów biometrycznych
• Uzyskanie zezwolenia na pobyt po wjeździe na podstawie wizy

Zasady przekraczania granicy państwowej

Wjazd do Polski jest możliwy wyłącznie przez wyznaczone przejścia graniczne. Przekroczenie granicy poza oficjalnym przejściem to naruszenie prawa, niezależnie od późniejszego statusu pobytowego. Wjazd na terytorium Polski oznacza jednocześnie wjazd do Unii Europejskiej i Strefy Schengen, więc obowiązują tu przepisy prawa europejskiego, nie tylko polskiego.

Ukraińcy i Białorusini muszą przy wjeździe posiadać paszport oraz ważną wizę lub inny dokument uprawniający do wjazdu, na przykład kartę pobytu. Straż Graniczna może dodatkowo zażądać ubezpieczenia zdrowotnego oraz dowodu środków finansowych na czas pobytu i powrót. Wymóg ten nie dotyczy osób wjeżdżających na podstawie:

• karty pobytu
• wizy w celu korzystania z uprawnień Karty Polaka
• wizy repatriacyjnej
• wizy pracowniczej
• wizy ochrony czasowej
• wizy wydanej w celu udziału w postępowaniu azylowym

Na granicy funkcjonariusze pytają zwykle o cel pobytu, adres zakwaterowania i charakter wizyty i mogą odmówić wjazdu, jeśli odpowiedzi budzą wątpliwości.

Ruch bezwizowy dla posiadaczy paszportów biometrycznych

Od 11 czerwca 2017 roku obywatele Ukrainy (a także Gruzji i Mołdawii) z paszportem biometrycznym wjeżdżają do Polski i innych państw strefy Schengen bez wizy. Limit wynosi 90 dni pobytu w ciągu każdych 180 dni i liczy się łącznie dla całej strefy Schengen, nie tylko dla Polski, więc tydzień spędzony w Niemczech pomniejsza pulę dostępnych dni tak samo jak tydzień w Krakowie.

Oficjalnie ruch bezwizowy obejmuje pobyt turystyczny i rodzinny. W praktyce wielu obywateli Ukrainy przyjeżdża na tej podstawie i podejmuje legalną pracę w ramach uproszczonej procedury, jaką jest oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi. Jest to zgodne z prawem, o ile pobyt nie przekroczy limitu. Kto planuje zostać dłużej, musi złożyć wniosek o zezwolenie na pobyt, najlepiej zanim 90 dni dobiegnie końca.

Białorusini nie korzystają z analogicznego ruchu bezwizowego. Obywatele Białorusi muszą posiadać ważną wizę, by wjechać do Polski legalnie, co oznacza konieczność wcześniejszego kontaktu z polskim konsulatem, jeszcze przed przekroczeniem granicy.

Uzyskanie zezwolenia na pobyt po wjeździe na podstawie wizy

Jeżeli Ukrainiec lub Białorusin przebywa w Polsce na podstawie wizy i chce zostać dłużej, musi ubiegać się o kartę pobytu czasowego. Przedłużenie samej wizy jest możliwe tylko wyjątkowo, w sytuacjach nagłych, takich jak hospitalizacja czy zdarzenie losowe uniemożliwiające wyjazd. W normalnych warunkach jedyną ścieżką jest wniosek o pobyt czasowy, wydawany na maksymalnie 3 lata.

Procedura toczy się w urzędzie wojewódzkim, w wydziale ds. cudzoziemców właściwym dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a wymaga udokumentowanego powodu pobytu. Może nim być:

• podjęcie lub kontynuacja zatrudnienia na terytorium Polski
• wykonywanie pracy przez cudzoziemca delegowanego przez pracodawcę zagranicznego
• prowadzenie działalności gospodarczej
• podjęcie lub kontynuacja studiów
• łączenie rodziny z osobą legalnie przebywającą w Polsce

Komplet dokumentów niezbędnych do złożenia wniosku

Braki formalne to najczęstsza przyczyna opóźnień: urząd wzywa do uzupełnienia, co wydłuża całe postępowanie. Do wniosku o pobyt czasowy trzeba dołączyć:

• aktualną fotografię spełniającą wymogi biometryczne
• kserokopię całego paszportu, wszystkich stron, w tym z wizami i stemplami wjazdowymi
• dowód stabilnego źródła dochodu: umowę o pracę, zaświadczenie o prowadzeniu działalności lub oświadczenie osoby trzeciej gotowej pokryć koszty pobytu cudzoziemca
• potwierdzenie ubezpieczenia zdrowotnego na terenie Polski, czyli zgłoszenie do ZUS przez pracodawcę lub polisę prywatną
• dokument potwierdzający miejsce zamieszkania: umowę najmu, akt własności lub oświadczenie właściciela nieruchomości o zgodzie na zamieszkanie wraz z dowodem jego tytułu prawnego do lokalu

Listy wymaganych załączników różnią się między województwami i bywają aktualizowane, dlatego przed wizytą warto sprawdzić aktualną wersję na stronie właściwego urzędu wojewódzkiego.

Czas oczekiwania na rozpatrzenie sprawy

Od złożenia wniosku do wydania decyzji mija zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy, zależnie od obciążenia urzędu i kompletności dokumentacji. Jeśli wiza wygasła po złożeniu wniosku, cudzoziemiec otrzymuje stempel w paszporcie potwierdzający wszczęcie postępowania. Stempel legalizuje pobyt do czasu wydania decyzji i pozwala legalnie przebywać w Polsce oraz pracować bez przerwy w zatrudnieniu.

Uwaga: stempel w paszporcie nie jest dokumentem tożsamości i nie zastępuje karty pobytu ani wizy. Przy wyjeździe za granicę i powrocie do Polski mogą pojawić się komplikacje, bo nie wszystkie służby graniczne akceptują tę formę potwierdzenia statusu pobytowego w ten sam sposób.

Skutki prawne niezalegalizowania pobytu

Pobyt po wygaśnięciu wizy lub po przekroczeniu 90 dni ruchu bezwizowego bez złożenia wniosku o legalizację to nielegalny pobyt. Konsekwencje bywają poważne:

• wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu
• nakaz opuszczenia terytorium Polski i całej Strefy Schengen
• wpis do systemu SIS (System Informacyjny Schengen), który zamyka możliwość wjazdu do całej strefy zazwyczaj na od 1 roku do 5 lat
• kara finansowa nałożona przez Straż Graniczną lub wojewodę, od kilkuset do kilku tysięcy złotych
• wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie wydalenia z terytorium Polski

Procedurę legalizacyjną najlepiej zacząć 45-60 dni przed wygaśnięciem aktualnego dokumentu pobytowego. Nielegalny pobyt, nawet krótki, może zaciążyć na przyszłych wnioskach migracyjnych i utrudnić powrót do Polski przez kilka lat. Jeśli jednak do przekroczenia dozwolonego czasu już doszło, warto sprawdzić, jakie opcje daje zalegalizowanie nielegalnego pobytu cudzoziemca, bo możliwości nie zawsze są zamknięte.