Studenci-obcokrajowcy, a prawo do pracy

Studiujący w Polsce zagraniczni studenci nie zawsze muszą ubiegać się o zezwolenie na pracę – wszystko zależy od formy studiów oraz podstawy prawnej ich pobytu. Różnica między studiami stacjonarnymi a niestacjonarnymi ma tu decydujące znaczenie.

Praca bez zezwolenia – kto spełnia warunki

Przepisy wprost wskazują, że student-cudzoziemiec nie potrzebuje zezwolenia na pracę, jeśli przebywa w Polsce w celu podjęcia lub kontynuowania stacjonarnych studiów wyższych albo stacjonarnych studiów doktoranckich. Podstawą pobytu musi być w takim przypadku karta pobytu wydana właśnie w tym celu. Samo posiadanie karty pobytu z innego tytułu nie wystarczy – liczy się cel, który figuruje w dokumencie.

Zwolnienie z obowiązku uzyskania zezwolenia obejmuje również cudzoziemców, którzy studiują w innym kraju UE i przyjeżdżają do Polski, by kontynuować lub uzupełnić studia. Zezwolenia nie wymaga się też od obcokrajowców studiujących stacjonarnie w Polsce na podstawie wizy.

Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym definiuje studia stacjonarne jako formę kształcenia, w której co najmniej połowa programu realizowana jest w zajęciach wymagających bezpośredniego udziału studentów i nauczycieli akademickich. Są to dawne studia dzienne – co potwierdza Państwowa Inspekcja Pracy w komunikacie z 16 kwietnia 2018 roku. Sama nazwa w indeksie czy systemie uczelni nie przesądza o kwalifikacji – decyduje faktyczny tryb realizacji programu.

Staże i praktyki – osobne zasady

Bez dodatkowych formalności mogą pracować studenci odbywający zawodowe staże, do których skierowały ich organizacje będące członkami międzynarodowych zrzeszeń studentów. Podobnie jest w przypadku współpracy publicznych służb zatrudnienia z zagranicznymi partnerami – o ile właściwy organ zatrudnienia potwierdzi potrzebę powierzenia pracy konkretnemu cudzoziemcowi.

Zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia obejmuje też studentów szkół wyższych skierowanych na praktyki zawodowe trwające nie dłużej niż sześć miesięcy w roku kalendarzowym. Oddzielną kategorię tworzą studenci i uczniowie szkół zawodowych z państw UE lub EFTA, którzy pracują w ramach praktyk przewidzianych regulaminem studiów bądź programem nauczania – pod warunkiem posiadania skierowania z macierzystej uczelni lub szkoły. Brak tego skierowania wyklucza możliwość powołania się na to zwolnienie, nawet jeśli praktyka wynika z programu.

Studia niestacjonarne – obowiązek zezwolenia

Cudzoziemcy studiujący niestacjonarnie – na studiach wieczorowych, zaocznych i eksternistycznych – nie są objęci żadnym z powyższych zwolnień. Chcąc podjąć pracę w Polsce, muszą uzyskać zezwolenie w trybie standardowym. W praktyce oznacza to konieczność starania się o zezwolenie typu A, wydawane dla cudzoziemca wykonującego pracę na podstawie umowy z podmiotem, którego siedziba lub oddział znajdują się na terytorium Polski.

Szczegółowe informacje na temat legalnego podejmowania pracy w Polsce przez cudzoziemców – w tym procedury krok po kroku – pozwolą lepiej przygotować się do całego procesu.

Dokumenty wymagane do zezwolenia typu A

Student studiów niestacjonarnych składający wniosek o zezwolenie na pracę musi przygotować:

• wypełniony formularz wniosku
• kopię ważnego dokumentu podróży (paszportu)
• cztery aktualne fotografie
• kopię dokumentu potwierdzającego posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego
• oświadczenie pracodawcy o zamiarze powierzenia pracy cudzoziemcowi
• informację powiatowego urzędu pracy o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych z lokalnego rynku pracy
• dokumenty potwierdzające kwalifikacje zawodowe – dyplomy, certyfikaty, licencje – jeśli wymagają tego przepisy dla danego zawodu

Informację o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych wydaje powiatowy urząd pracy właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania pracodawcy. To dokument, który pracodawca musi uzyskać samodzielnie – student nie może złożyć kompletnego wniosku bez tego zaświadczenia. Czas oczekiwania na tę informację bywa różny w zależności od urzędu i powinno się go uwzględnić przy planowaniu całej procedury.

Procedura składania wniosku i czas oczekiwania

Wniosek można złożyć listownie, elektronicznie lub osobiście w urzędzie wojewódzkim. Opłata za rozpatrzenie wniosku wynosi 50 złotych i należy ją uiścić przed złożeniem dokumentów. Wojewoda ma 30 dni na wydanie decyzji od daty złożenia kompletnego wniosku. W szczególnie skomplikowanych sprawach termin ten może zostać przedłużony, jednak urząd musi o tym poinformować wnioskodawcę na piśmie.

Zezwolenie wydawane jest na okres wskazany we wniosku, jednak nie dłuższy niż trzy lata. Przedłużenie wymaga złożenia kolejnego wniosku – najpóźniej w ostatnim dniu obowiązywania dotychczasowego dokumentu. Każda zmiana pracodawcy lub stanowiska pracy skutkuje utratą mocy dotychczasowego zezwolenia i koniecznością uzyskania nowego – dotyczy to też zmiany wymiaru czasu pracy, jeśli był on wskazany w zezwoleniu.

Obowiązki pracodawcy zatrudniającego studenta z zagranicy

Pracodawca zatrudniający studenta-cudzoziemca studiującego niestacjonarnie musi zgłosić zamiar powierzenia pracy do właściwego powiatowego urzędu pracy. Obowiązuje go zapewnienie warunków płacowych i wykonywania pracy nie mniej korzystnych niż dla pracowników polskich na tożsamych stanowiskach – nie można zaproponować obcokrajowcowi niższej stawki tylko dlatego, że jest studentem z zagranicy.

Na pracodawcy spoczywa też odpowiedzialność za terminowe odprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne i podatku dochodowego, o ile nie jest to umowa cywilnoprawna wyłączona z tego obowiązku. Niedopełnienie formalności związanych z zatrudnieniem cudzoziemca grozi karą finansową, a w skrajnych przypadkach – zakazem zatrudniania cudzoziemców przez określony czas. Warto zapoznać się z tym, jak legalnie zatrudnić obcokrajowca, żeby uniknąć tych konsekwencji.

Kiedy student traci prawo do pracy bez zezwolenia

Skreślenie z listy studentów to pierwsza i najpoważniejsza przyczyna utraty prawa do pracy bez zezwolenia – od momentu utraty statusu studenta stacjonarnego cudzoziemiec nie może legalnie pracować bez dodatkowego dokumentu. Wyjątek stanowi okres wakacyjny: student zachowuje prawo do pracy mimo braku aktywnych zajęć dydaktycznych, ponieważ formalny status studenta wciąż obowiązuje.

Druga okoliczność to zmiana formy kształcenia ze stacjonarnej na niestacjonarną. Jeśli student przechodzi na studia zaoczne lub wieczorowe, musi niezwłocznie uzyskać zezwolenie typu A – lub przerwać zatrudnienie do czasu zakończenia formalności. Uczelnia ma obowiązek zgłoszenia skreślenia lub zmiany formy studiów właściwym organom, co uruchamia procedury kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy. W praktyce oznacza to, że pracodawca może zostać skontrolowany zanim sam dowie się o zmianie statusu pracownika – dlatego warto na bieżąco weryfikować dokumenty potwierdzające formę studiów zatrudnionego cudzoziemca.